موضوع اصلی نانو تکنولوژی مهار ماده یا دستگاه های در ابعاد کمتر از یک میکرومتر، معمولاً حدود 1 تا 100 نانومتر است. در واقع نانوفناوری فهم و به کارگیری خواص جدیدی از مواد و سیستم هایی در این ابعاد است که اثرات فیزیکی جدیدی - عمدتاً متاثر از غلبه خواص کوانتومی بر خواص کلاسیک - از خود نشان می دهند. نانوفناوری یک دانش به شدت میان رشته ای است و به رشته هایی چون فیزیک کاربردی، مهندسی مواد، ابزارهای نیم رسانا، شیمی ابرمولکول و حتی مهندسی مکانیک، مهندسی برق و مهندسی شیمی نیز مربوط میشود. نانوفناوری می تواند به عنوان ادامه دانش کنونی به ابعاد نانو یا طرح ریزی دانش کنونی بر پایه هایی جدیدتر و امروزی تر باشد نانو تکنولوژی از دیدگاه صنایع غذایی نانو تکنولوژی یک افق عمیق علمی با قدرت بالا در تولید محصولات و روش های جدید فرآوری است.

1- کاربرد فناوری نانو درکشاورزی و صنایع غذایی

مفاهیم نانو تکنولوژی چهارجوبی منطقی را برای توسعه درک واکنش ها و رفتار خود آرایی اجزای غذایی در مقیاس کوچک ایجاد می کند. این موضوع در ساختمان، رئولوژی و خصوصیات زیست فعالی مواد غذایی در مقیاس بزرگ اثر دارد. پیشرفت در فرایندهای تولید نانو ساختارها و نانو مواد با خصوصیات فرمولی مناسب احتمال تولید نانو ذرات پایدار با قابلیت کاربرد در صنایع غذا و صنایع وابسته را فراهم می سازد. نانو تکنولوژی در ارتباط با نگهداری و مخصوصاً بسته بندی مواد غذایی کاربرد زیادی دارد و در برخی از موارد دستاوردهای نانو در عمل بکار گرفته شده است. کاربردهای فناوری نانو در کشاورزی

فناوری نانو هیچ زمینه علمی را به حال خود رها نکرده است. علوم کشاورزی نیز از این قاعده جدا نیستند. تا به حال کاربردهای متعددی از فناوری نانو در کشاورزی، صنایع غذایی و علوم دامی مطرح شده است.

رابطه میان فناوری نانو، صنایع غذایی وعلوم کشاورزی در زمینه های زیر قابل بررسی است:

  • نیاز به امنیت در کشاورزی و سیستم های تغذیه ای
  • ایجاد سیستم های هوشمند برای پیشگیری و درمان بیماریهای گیاهی
  • خلق وسایل جدید برای پیشرفت در تحقیقات بیولوژی و سلولی
  • بازیافت ضایعات حاصل از محصولات کشاورزی
  • استفاده از نانوفیلتراسیون در صنایع غذایی به منظور تشخیص متابولیت های کنترل کیفی و تشخیص عوامل بیماریزا و تحولی اساسی در بسته بندی مواد غذایی و انبارداری
  • بهسازی ثبات مواد غذایی: این روش برای ترکیبات خاص فعال مثل طعم ها که با سایر ترکیبات مواد غذایی واکنش می دهند استفاده میشود و به این مواد عمر ماندگاری بالاتری می دهند
  • حفاظت در برابر اکسیداسیون مواد غذایی
  • تولید غذاهای مولکولی توسط رباط ها با سه عنصر اصلی اکسیژن، کربن و هیدروژن

از بین تدابیر موجود در مدیریت آفات کشاورزی استفاده از آفت کش ها و سموم سریعترین و ارزان ترین روش برای واکنش به یک وضیت اضطراری است.روش های کنترل زیستی در حال حاضر بسیار هزینه بر هستند. در این روش ها کنترل آفت از طریق یکی از دشمنان طبیعی آن آفت صورت می گیرد. امروزه مصرف بی رویه آفت کش ها مشکلات زیادی را ایجاد کرده اند. این مشکلات شامل اثرات سوء بر سلامت انسان ( ایجاد مسمومیت های حاد یا بیماری های مزمن )، تاثیر این مواد بر حشرات گرده افشان و حیوانات اهلی مزارع و همچنین ورود این مواد به آب و خاک و تاثیر مستقیم و غیر مستقیم آن در این نظام های زیستی می باشد.مصرف بی رویه آفت کش ها محصولات کشاورزی را نیز به منبع ذخیره سم تبدیل می کند.

مهمترین سوال در زمینه استفاده از آفت کش ها این است که: چقدر از این سموم استفاده کنیم؟

استفاده از داروهای (سموم) هوشمند در ابعاد نانو می تواند راه حل مناسبی باشد. این داروها که قابلیت حرکت در گیاه را دارند در بسته هایی که حاوی نشانی خاصی هستند قرار می گیرند. برچسب نشانی یک کد مولکولی است که بر روی بسته نصب شده و به بسته اجازه میدهد که به بخشی از گیاه که مورد حمله عامل بیماری یا آفت قرار گرفته تحویل داده شود. این ناقلین در ابعاد نانو همچنین دارای خود تنظیمی نیز می باشند به این معنی که دارو فقط به میزان لازم به بافت گیاهی تحویل داده میشود.

دقت در ردیابی بافت هدف و میزان اندک اما موثر دارو باعث میشود استفاده از سموم در کشاورزی به حداقل برسد.

همه ما میدانیم که پیشگیری بر درمان مقدم است. بیماری های گیاهی نیز از روی علائمی مانند تغییر رنگ یا تغییر شکل اندام ها شناسایی می شوند ولی مسئله اینجاست که این علائم مدتها پس از ورود عامل بیماری به بافت گیاه بروز پیدا می کنند به همین خاطر با سریعترین اقدام ها برای جلوگیری از شیوع بیماری باز هم مقداری از محصول از بین می رود. در نتیجه نیاز به ابزاری که به کمک آن بتوان در همان مراحل ابتدایی ورود عامل بیماری، آن را کنترل و مهار کرد بسیار ضروری به نظر میرسد.

نانو حسگرهای زیستی ابزارهایی هستند که که از تلفیق ابزارهای شیمیایی، فیزیکی و زیستی بدست آمده اند.

این حسگرها شامل ترکیبات زیستی مانند یک سلول، آنزیم و یا آنتی بادی متصل به یک مبدل انرژی هستند و قادرند که تغییرات ایجاد شده در مولکول های اطراف خود را گزارش دهند. این گزارش ها توسط سیگنالهایی که مبدل انرژی به تناسب با مقدار آلودگی تولید میکند دریافت می شوند. بنابراین اگر تجمع زیادی از عامل بیماری در اطراف این حسگرها وجود داشته باشد سیگنال های قوی فرستاده می شوند. ارزیابی حضور آلاینده ها در محیط توسط حسگرها در چند دقیقه میسر است اما با استفاده از روش های رایج حداقل 48 ساعت زمان برای تشخیص نیاز است.

استفاده از نانو حسگرهای زیستی در بسته های غذایی نیز کاربرد که در صورت شروع فساد مواد غذایی می توانند هشدار دهنده باشند.

از دیگر کاربردهای فناوری نانو در صنایع غذایی ایجاد پلاستیک های جدید در صنعت بسته بندی مواد غذایی است. در تولید این پلاستیک ها از فناوری نانو ذرات استفاده شده است. اکسیژن مسئله سازترین عامل در بسته بندی مواد غذایی است زیرا این عنصر باعث فساد چربی مواد غذایی و همچنین تغییر رنگ آنها میشود. در این پلاستیک جدید نانوذرات به صورت زیگزاگ قرار گرفته اند و مانند سدی مانع از نفوذ اکسیژن می شوند.

به بیان دیگر مسیری که گاز باید برای ورود به بسته طی کند طولانی میشود. به همین خاطر مواد غذایی در این بسته ها تازگی خود را بیشتر حفظ می کنند.


با طولانی کردن مسیر حرکت مولکول های اکسیژن، مواد غذایی دیرتر فاسد می شوند.

فناوری نانو با استفاده از فرایندهای طبیعی زیستی، شیمیایی و فیزیکی در بازیافت مواد باقیمانده از محصولات کشاورزی و تبدیل آنها به انرژی و یا مواد شیمیایی صنعتی نیز نقش دارد. به طور مثال از زمان برداشت پنبه تا تولید پارچه بیش از 25% الیاف به ضایعات تبدیل می شوند. در دانشگاه کرنل در آمریکا روشی تحت عنوان «ریسندگی الکتریکی» ابداع شده که با استفاده از این روش از ضایعات پنبه محصولاتی مانند کلافهای پنبه و نخ البته با کیفیت پایین تر تولید میکنند. دانشمندان علوم پلیمر از این روش برای تولید نانو فیبرها از سلولز که90%الیاف پنبه را تشکیل می دهد استفاده کرده اند و الیافی کمتر از 100 نانومتر تولید کرده اند که 1000 بار کوچکتر از الیاف فعلی است.

یکی از کاربردهایی که برای این الیاف ریز سلولزی بیان شده جذب آفت کش ها و کودهای شیمیایی از محیط برای جلوگیری از ورود آنها به اکوسیستم و رها کردن مجدد این مواد در محیط در مواقع مورد نیاز است.

از دیگر محصولات فناوری نانو، نانو کاتالیزورها هستند که قابلیت تبدیل روغن های گیاهی به سوخت را جهت ایجاد منابع جدید انرژی دارند.

پیشرفت در زمینه علوم گیاهی، کشاورزی و صنایع غذایی رابطه مستقیمی با پیشرفت در تحقیقات زیست شناسی سلولی و مولکولی دارد. تولید ابزارهای جدید تحول شگرفی در تحقیقات سلولی و مولکولی ایجاد کرده است. امروزه میکروسکوپ هایی که قابلیت ایجاد مشاهده در مقیاس نانو را دارند در توسعه علوم زیستی نقش مهمی را ایفا می کنند. دیگر اثرات نانو تکنولوژی در کشاورزی

نانوتکنولوژی اثرات زیادی بر روی کشاورزی و صنعت تولید غذا داشته است. این علم قادر است کفایت تولیدات کشاورزی را افزایش دهد، اثرات مثبت و دلخواه غذاهای کاربردی را بهبود بخشد، و بسته بندی مناسب که حاوی سنسورهای نانو بوده و قادر به شناسایی بیماری زاها و آلودگی ها می باشد را عرضه کند.

در ایالات متحده آمریکا، نانوتکنولوژی یکی از مهمترین اولویتهای تحقیقاتی است. این علم تاثیرات معنی داری روی اقتصاد و نیز بهبود استانداردهای زندگی دارد. پیش بینی میشود که نانوتکنولوژی نقش اساسی در زندگی روزانه انسان داشته باشد.

نانوتکنولوژی علمی است که با اجزاء بسیار کوچک سروکار دارد. 100-1 نانومتر، اندازه محصولات جدیدی است که فرآوری یا تولید می شوند، هر نانومتر، یک بیلیونیم متر می باشد (حدود یک میلیونیم ته سوزن) هر جزء نانومتر از سلول زنده کوچکتر می باشد و فقط با میکروسکوپ بسیار قوی قابل رویت است. نانوتکنولوژی چند دهه است که به وجودآمده اما در حال حاضر به عنوان یک تکنولوژی جدید بسیار نوید بخش می باشد. محصولات نانو اغلب در دسترس مشتریان هستند. مثل توپهای تنیس، کرمهای ضدآفتاب، لوازم آرایشی – بهداشتی، مواد دندانی و داروئی. بعضی از محصولات نانو احتمالا با کشاورزی و غذا مرتبط می باشند. بسیاری از کمپانی های موادغذایی در حال تحقیق بر روی نانوتکنولوژی هستند و تلاش می کنند غذاهایی سالمتر، مغذی تر با طعم بهتر و با دسترسی راحت تر به مصرف کننده عرضه نمایند. پروژه های نانوتکنولوژی در حوزه کشاورزی و غذا عبارتند از :

1- نانو قادر به شناسایی حشره کش ها، کودها و سایر مواد بیولوژیکی مهم در مرحله نهایی کنترل کیفی محصولات کشاورزی می باشد.

حذف چالش بین مواد زائد حاصل از کشاورزی- صنایع غذایی و محیط زیست از دیگر حوزه های قابل توجه کاربرد این تکنولوژی می باشد. مثلا استفاده از نانوکریستالها برای حذف مواد زاید موادغذایی، صنایع شیمیایی، سوختهای بیو و انرژی و یا استخراج بیوپلیمرها از محصولات کشاورزی به روش نانو توانایی نانو در پایش مواد مغذی، داروها، حشره کش ها، آفت کش¬ها، انواع کود، واکسن ها در مواد غذایی، بدن انسان و حیوان، در میان گیاهان، حشرات، میکروارگانیسم ها، خاک و محیط زیست

2- طبقه بندی کاربرد نانو در صنایع غذایی

حوزه های مختلف کاربردی فناوری نانو در غذا و صنایع غذایی را می توان به شش دسته زیر تقسیم بندی نمود:

  1. بهبود طعم و رنگ
  2. سلامت غذا
  3. بسته بندی
  4. تولید غذا
  5. فرآیندهای غذایی
  6. نگهداری غذا

1-2- بهبود طعم و رنگ غذا

به کمک فناوری نانو توانسته اند در مواد غذایی مختلف خواصی ایجاد کنند که ایجاد احساس طعم و بوی خاص در مصرف کننده می کند. مثلاً تولید سس کم چربی که مزه چربی می دهد در حالی که چربی ندارد.

2-2- سلامت غذا

برای اطمینان از سلامت غذایی، پژوهش گران در پروژه ای از نانو حسگرهای قابل حمل برای یافتن مواد شیمیایی مضر، پاتوژن ها و سم ها در مواد غذایی استفاده کرده اند، با این کار، دیگر نیازی به فرستادن نمونه های موادغذایی به آزمایشگاه برای تشخیص سلامت و کیفیت محصول ها در کشتزارها و کشتارگاه ها نیست. هم چنین این پروژه، در حال توسعه به کارگیری زیست تراشه های DNA برای کشف پاتوژن هاست. این روش می تواند در تشخیص باکتری های مضر و متفاوت موجود در گوشت یا ماهی و یا قارچ های میوه مؤثر باشد. این پروژه در نظر دارد با گسترش میکرو حسگرهای رشته ای، بتواند آفت کش های میوه و سبزیجات را به همان خوبی که شرایط محیطی کشتزارها را کنترل می کند تشخیص دهد. این نوآوری به نام حسگرهای Good Food نامیده میشود.

3-2- بسته بندی

بسته بندی چهره کالاست و به همراه مواردی مانند: طرح و نام تجاری و کیفیت به نحوی با هم ترکیب می شوند تا کالا به راحتی معرفی شود. بسته بندی در واقع اولین ارتباط مشتری با محصول است. بیشترین کاربردی که نانو در صنعت غذایی دارد مربوط به بسته بندی است چرا که:

  • بسته بندی، محصول را از صدمات فیزیکی و آلودگی ها حفظ می کند.
  • بسته بندی های نانویی با کارایی وسیع و مؤثر در برابر انواع ریزساختارهای زنده می توانند باعث افزایش عمر مفید و ماندگاری دراز مدت محصول ها شوند.
  • کیفیت ضدمیکروبی و خواص ممانعتی آن، بهداشت بهتر، کنترل بیشتر، ممانعت از بی رنگی و خسارت کمتر به ساختار آن را باعث میشود.
  • استحکام در مقابل حرارت. یعنی از فساد و پلاسیدگی میوه ها و سبزی ها در دمای بالا جلوگیری می کند.
  • زمان ماندگاری محصولات در بسته بندی های نانو از سه یا چهار روز به دو تا سه هفته در شرایط دمای محیط بیرون از یخچال افزایش می یابد.

بسته بندی های نانویی به دو دسته تقسیم میشود

  1. بسته بندی کنترل کننده مواد غذایی با استفاده از نانو ذرات: اکسیژن مسئله سازترین عامل در بسته بندی مواد غذایی است زیرا این عنصر باعث فساد چربی مواد غذایی و هم چنین باعث تغییر در رنگ آن ها میشود. در این نوع بسته بندی ها، نانو ذرات به صورت زیگزاگ قرارگرفته اند و مانند سدی مانع از نفوذ اکسیژن می شوند. به بیان دیگر مسیری که گاز باید برای ورود به بسته طی کند طولانی میشود. به همین خاطر مواد غذایی دراین بسته ها تازگی خود را بیشتر حفظ می کنند.
  2. بسته بندی هوشمند: دراین نوع بسته بندی که برای افزایش عمرمفید محصول های غذایی است، سیستم های بسته بندی قادرخواهند بود پارگی ها و سوارخ های کوچک را با توجه به شرایط محیطی(مانند تغییرات دما و رطوبت) ترمیم و مصرف کننده را از فساد مواد غذایی آگاه سازند. در این نوع بسته بندی نانو حسگرهایی وجود دارد که نسبت به گازهایی که از مواد غذایی آزاد و موجب فساد می شوند به شدت حساس بوده و تغییر رنگ می دهند. این تغییر رنگ علامت واضحی از سلامت یا فساد مواد غذایی است. این سیستم به مراتب دقیق تر و مطمئن تر از فروش با تاریخ مصرف است.

4-2- تولید غذا

در بخش تولید می توان در صنعت کشاورزی و هم چنین درابداع روش های جدید برای تولید غذا از این فناوری بهره گرفت.

مثال: به کارگیری نانو حسگرها درشناسایی آفت کش ها، تولید آفت کش های بی خطر، آنتی بیوتیک ها و ژن های گوناگون گیاهان، کاهش اثرات منفی آفت کش های موجود.

3- استفاده از نانو در افزایش ماندگاری موادغذایی بسته بندی شده

نانوکامپوزیت ها بسیار سبک هستند و به دلیل خواص ممانعت کنندگی شان، برای بسته بندی ماءالشعیر بسیار مناسب هستند. از نانوکامپوزیت های خاک رسی نیز می توان برای تولید مواد اولیه بطری های ماءالشعیر استفاده کرد. مهم ترین خصوصیت این مواد، بازدارندگی آنان از خروج گاز CO2 در این نوشیدنی هاست. استفاده از فن آوری نانو خروج دی اکسید کربن را دراین نوشیدنی ها به حداقل می رساند. قابل توجه است که تولیدکنندگان ماءالشعیر و نوشیدنی های تخمیری سال هاست به دنبال ممانعت کننده ای می گردند که این گاز را در داخل بطری ها برای مدت زمان طولانی نگهداری نماید.

یکی دیگر از موارد استفاده نانو در صنعت تولید نوشیدنی ها که می توان آن را یک معجزه بزرگ نام نهاد، تسترهای نانو هستند که می توان از آن ها در تست طعم و مزه انواع نوشیدنی ها سود برد. در حقیقت این وسیله یک زبان الکترونیکی است. البته نانو هدایای دیگری نیز برای صنعت بسته بندی مواد غذایی به همراه داشته است که شاید مهم ترین آنها فیلم های نانو باشد. این فیلم ها قادرند باعث افزایش زمان ماندگاری محصول تولید شده شوند و به این ترتیب به محیط زیست نیز کمک می کنند چرا که محصول با زمان ماندگاری بیشتر یعنی هدر رفت کمتر مواد. به علاوه به دلیل ضخامت اندک این فیلم ها، از انعطاف پذیری بالاتری نسبت به فیلم های معمولی برخوردارند. این نازکی در شفافیت این فیلم ها نیز موثر بوده و به زیبایی محصول نیز کمک می کنند. البته نازکی فیلم های نانو، به این معنی نیست که آنها از مقاومت و استحکام مناسبی برخوردار نیستند بلکه از فیلم های معمولی نیز محکم تر هستند. این فیلم های نانویی در برابر گرمای محیط، مقاومت بالاتری داشته و برای پرکنی داغ نیز بسیار مناسب هستند.

از دیگر مزایای این فیلم ها مقاومت در برابر ضربه است. واضح است که همین فیلم ها به تنهایی موفق شده اند بسیاری از خواسته های دست اندرکاران بسته بندی را یک جا برآورده سازند و حتی از آن نیز فراتر رفته و به نگرانی های زیست محیطی نیز پاسخ داده است و در صرفه جویی در مصرف انرژی نیز نقش مهمی ایفا نموده است. یکی دیگر از موارد کاربرد نانو در ممانعت کنندگی استفاده از پوشش های اکسید آلومینیوم در مقیاس های نانو است که بسیار شبیه به اکسید سیلیس بوده اما از ممانعت کنندگی بهتری برخوردار است.

از دیگر هدایای نانو، برای صنعت بسته بندی می توان به انواع حس گرهای تولیدی این صنعت اشاره نمود. یکی از معروف ترین و کارآمدترین این حس گرها، حس گرهای RFID هستند که کمک بسیار زیادی به جلوگیری از فاسد شدن مواد غذایی بر روی قفسه فروشگاه ها و داخل یخچال منازل می کند. فیلم های متالایز از دیگر دست آوردهای نانو است. این فیلم ها با این که از چند لایه مختلف و در نهایت از یک لایه فلز تشکیل شده اند، تنها 40 تا 50 نانومتر ضخامت دارند و به راحتی می توان از آنها به عنوان جایگزین فیلم ها و ورقه های فویل آلومینیوم استفاده کرد. این فیلم های متالایز از خواص ممانعت کنندگی بسیار مطلوبی برخوردارند و می توان آنها را در بسته بندی موادی که به اکسیژن حساس هستند، به کار برد. یکی از دست آوردهای نانو که پیش تر اشاره کوتاهی به آن داشتیم، Nanoclayها هستند. این نوع خاک رس به راحتی در بخش های مختلف تولید فیلم قابل استفاده است و از آن می توان به عنوان یک بازدارنده بسیار مطلوب در صنایع نوشیدنی سودبرد. راندمان بالای Nanoclayها شاید بارزترین ویژگی آن باشد. اگر تنها 10 درصد از مواد تشکیل دهنده یک فیلم از Nanoclayها باشد تا 75 درصد خاصیت بازدارندگی در آن محصول ایجاد می نماید. به علاوه از سختی مناسبی نیز برخوردار است.

یکی از شاهکارهای Nanoclayها، خاصیت اشتعال ناپذیری آن می باشد. همان طور که می دانیم، پلاستیک از اشتعال پذیری بالایی برخوردار است که با استفاده از Nanoclay ها به عنوان یک لایه پوشش دهنده، می توان این خاصیت را از پلاستیک گرفت و ایمنی آن را تا حد بسیار بالایی افزایش داد. از Nanoclayها می توان حتی در تولید درب پوش ها نیز استفاده نمود چرا که این مواد از EVOH ساخته شده اند و برای انواع مایعات نوشیدنی و غیر نوشیدنی مناسب می باشد. کاربرد نانو در بسته بندی های اکتیو (فعال) نیز کاملا مشهود است چرا که در این بسته بندی ها، مهم ترین نگرانی در مورد جذب و مصرف اکسیژن است. به علاوه خاصیت ضدمیکروبی نیز برای این نوع بسته بندی بسیار مهم است که محصولات نانو به خوبی به این نیاز پاسخ می دهند. حتما به یاد دارید که پیش تر در همین مقاله، به انواع حس گرهای نانو اشاره کردیم و مهم ترین آنها یعنی RFID را مثال زدیم. حال می خواهیم به چند نمونه دیگر از این حس گرها بپردازیم. همان طور که می دانیم، مهم ترین نگرانی موجود در صنعت بسته بندی، نگرانی های زیست محیطی است.

حس گرهای دمایی و اکسیژن برای رفع چنین نگرانی هایی طراحی شده اند. حس گرهایی نیز برای اعلام فساد باکتریایی و یا سمی، طراحی و تولید شده اند. این حس گرها را می توان مانند برچسب های RFID به صورت مجزا از بسته بندی تولید نمود و یا آنها را داخل فیلم های مختلف بسته بندی و به عنوان بخشی از فیلم تولید کرد. این فیلم ها با تغییرات اسیدی رخ داده در غذا، تغییر رنگ داده و فساد محصول را اعلام می نمایند. این نوع حس گرها را می توان بر روی انواع بسته بندی و حتی بسته بندی های کاغذی و فلزی چاپ نمود. رنگ، پس از فاسدشدن محتوی بسته بندی، قابل تغیر است. از دیگر حس گرها که برای اعلام فساد از آنها استفاده نمیشود، حس گرهای رسیدگی انواع میوه جاتی است که به صورت نارس بسته بندی می شوند تا وقتی به دست مصرف کننده می رسد، رسیده باشد و زود فاسد نشود. حس گرهای RFID دو نوع هستند. یک نوع از این برچسب ها خود دارای باتری بوده و فرستنده امواج دارند که البته بسیار گران قیمت هستند و به نوع Active مشهور هستند ولی نوع Passive آنها انرژی را از محیط می گیرد و نیاز به باتری ندارد به همین دلیل از قیمت پایین تری برخوردار است. مواد چسبی تولید شده با استفاده از فن آوری نانو از خاصیت خشک شوندگی سریعی برخوردارند و ثبات بیشتری در برابر مایعات دارند. میزان چسب مورد استفاده بسیار ناچیز است و ضخامت چسب مصرفی در حدود 50 نانومتر است.

تولیدکنندگان اصلی Nanoclay در ایالات متحده: شرکت Nanocor که محصولات خود را با نام Nanomer عرضه می کند، از رزین های نایلون و پلی اولفین (مستربچ های NanoMax) برای تولید آن استفاده می نماید.

شرکت تولیدی Southern Clay دومین شرکت بزرگ محصولات نانویی با نام تجاری Colisite می باشد. هر دوی این شرکت ها قادر به تولید محصولاتی تا قطر 1000 نانومتر هستند.

شرکت Glaskin از پوشش های اکسید سیلیس با ظرفیت های مختلف با ضخامت 40 تا 60 نانومتر به عنوان ممانعت کننده های نانویی در بطری های PET نوشیدنی استفاده می کند.

شرکت Sidel از لایه های ممانعت کننده داخلی برای بطری های PET تولیدی خود استفاده می نماید. ضخامت این لایه های ممانعت کننده 20 تا 200 نانومتر است و برای این کار از گاز Acetylene استفاده می کند.
شرکت ژاپنی Kirin & Mitsubishi از محافظ های پلاسمایی نانو که از گازهای یونیزه و کربن بدون شکل با ضخامت 20 تا 40 نانومتر تولید میشود، برای حفاظت محصولات خود، استفاده می کند.

شرکت صنایع شیمیایی میتسوبیشی Nanoclay هایی تحت نام Imprem N تولید می کند. بطری های PET، فیلم ها و ظروف شکل دهی حرارتی شده از دیگر محصولات این شرکت است.

شرکت PolyOne با استفاده از Nanoclayهای شرکت Nanocor ترکیبات مختلفی برای افزایش خواص فیزیکی محصولات خود تولید می کند.

شرکت Alcoa CSI از لاینرهای ممانعت کننده EVOH نانویی برای تولید درب بطری، استفاده می نماید.

شرکت کره ای LC Chem برای بسته بندی هیدروکربن های غیرغذایی از Nanoclay استفاده می کند.

شرکت Nanova تولیدکننده نانوکالک با ترکیبات 20 نانومتری کربنات کلسیم و نانوتالک با ترکیبات سیلیکات منیزیم تولید می کند.

شرکت ژاپنی Kuraray فیلم های PET با پوشش نانوکامپوزیت های پلیمری تولید می کند. این فیلم ها شامل، لایه ممانعت کننده با ضخامت یک میکرون با قابلیت استریلیزه شدن می باشد، شفافیت و قابیلت چاپ بسیار بالایی داشته و قابل استفاده در ماکروویو است. از دیگر محصولات این شرکت ژاپنی می توان به نانوفیلم های نایلونی پوشش داده شده با نانوکامپوزیت ها اشاره کرد.

شرکت Honeywell از بطری های 6 لایه Nanoclay برای بسته بندی عسل سود می برد و آن را با نام Agies به بازار عرضه می نماید. بطری های PET و فیلم ها نیز از تولیدات این شرکت است.

شرکت Tritan system در حیطه های نظامی با دولت های مختلف و NASA همکاری دارد. این شرکت با تولید بسته بندی های چند لایه با استفاده از Nanoclay های Cloisite با لایه EVOH برای افزایش ماندگاری محصول، استفاده می کند.

4- استفاده از نانو در شناسایی شکر موجود در مواد غذایی

دانشمندان ایتالیایی با استفاده از قدرت آنتی اکسیدانی غذا برای تولید نانوذرات طلا از محلولی با طلای سه ظرفیت جهت توسعه یک حسگر قند تغییر رنگ دهنده مبتنی بر غشاهای نانوالیافی نایلون بهره برده اند. این غشاءها با استفاده از الکتروریسی تولید شده و با یون های طلای سه ظرفیتی اشباع شده اند. این حقیقت که انرژی موجود در غذا می تواند موجب احیا شدن یون های طلا به نانوذرات طلا شود، قبلا به اثبات رسیده است.

اخیرا از این یافته ها برای احیای شکر نیز استفاده شده است.

دانشمندان دانشگاه میلان مشاهده کرده اند که در محیط قلیایی (هیدروکسید سدیم 1/0 مولار)، آلدوز و کتوز می توانند به عنوان ترکیب احیا کننده عمل کنند. این محققان سطح غشاهای نانوالیافی الکتروریسی را با یون های طلای سه ظرفیتی اشباع کردند. الکتروریسی امکان تولید سریع و کم هزینه غشاهای محکم و ارزان را فراهم می کند. الیاف در هم پیچیده حاصل دارای مساحت بالایی بوده و قابلیت تثبیت مقادیر بالایی از محلول طلای سه ظرفیتی را دارند. رشد نانوذرات باعث میشود غشای شفاف در عرض یک دقیقه به رنگ بنفش درآید. نقطه حاصل نشان دهنده حضور قند احیا کننده است. این گروه تحقیقاتی بر این باورند که چنین نانوروبشگر اپتیکی می تواند نقش مهمی در کنترل قند (به عنوان مثال در نوشیدنی ها و غذاهای دیابتی) ایفا کند.

5- استفاده از نانو در شیر

در میان موادغذایی، لبنیات به دلیل دارا بودن مواد مغذی ارزشمند مانند ویتامین ها، کلسیم، پروتئین و... از جایگاه ویژه ای برخوردار می باشند. مولکول های پروتئینی شیر ساختارهای منحصر به فردی را دارا بوده که در نانو کپسوله کردن مواد مغذی مورد استفاده قرار گرفته شده اند. اخیراً میسل های کازئین ساخته شده با نانو کمپلکس های لاکتوگلوبولین و پکتین به عنوان ناقلی برای مواد مغذی هیدروفوب نظیر ویتامین D2، یا اسید چرب اشباع نشده به کار رفته اند. نانوذرات چیتوزان که با لاکتوگلوبولین پوشیده شده اند، به عنوان یک حامل مواد مغذی پیشنهاد شده است. پوشش نانو ذرات نیز حفاظت خوبی را برای مواد مغذی حساس در غشاء دستگاه گوارشی انجام می دهد. در این مقاله سعی شده است تا ابتدا برخی از پروتئین های شیر با توجه به خصوصیات فیزیکی وویژگی های منحصر به فرد آنها، به عنوان نانو ذرات وناقل مواد غذایی معرفی، و کار برد هریک را به صورت مختصر تشریح نماید.

1-5- پروتئین های شیر و نقش آنها به عنوان نانو ذرات و ناقل مواد مغذی

هیدرولیز نسبی، لاکتا لبومین به وسیله پروتئازهای باسیلوس لایشنی فرمیس با عث تشکیل بلوکهای ساختاری از طریق خود پیوستگی در مقیاس نانو در شرایط مناسب میشود. جهت در ک واهمیت خود اتصالی نانو تیوبها، مفهوم خود آرائی در مقابل تجمع بیان میشود. بدین معنا که تجمع، یک واکنش خود پیوستگی است که معمولاً منجر به تشکیل توده های معلق وبی شکل با ساختارهای هتروژنی می شوند که از لحاظ بیولوژیکی غیر فعال بوده، به گونه ای که پیوند های مولکولی درگیر در تشکیل آنها پیوند های کووالانسی وغیر کووالانسی می باشد. خود اتصالی نوع ویژه ای از تجمع در اثر پلیمریزاسیون است که با هدف به حداقل رساندن انرژی آزاد واز طریق نیروهای بین مولکولی غیر کووالان، مانند پیوندهای هیدوژنی و الکترواستاتیک صورت می گیرد. اگر چه اثر پیوندی هریک از آنها جزئی است، اما در مقادیر زیاد می تواند قابل توجه باشد. در pH خنثی و در حضور کاتیون مناسب، این بلوکهای ساختاری تشکیل لوله های میکرومتری طویل با قطر nm 20 می دهند. از هیدرولیز لاکتا لبومین، محصولات فراوانی تولید میشود. برای تعیین دقیق اینکه کدام یک از محصولات هیدرولیز در تشکیل نانوتیوب ها براساس خود اتصالی دخالت دارد، می توان از طریق جرم مولی لوله ها و بلوک های ساختاری به این موضوع ها پی برد.

باتوجه به مطالعه انجام شده توسط گراولند و کرویف درسال 2006 غلظت مورد نیاز برای تشکیل نانوتیوبهای لاکتا لبومینli/ gr 120 دردمای 50 درجه سانتیگراد می باشد. ضمناً پیش نیاز دیگری که برای تشکیل ساختارهای لوله ای مهم و اساسی می باشد، حضور یون های مناسب است. در فرآیند خود اتصالی نانوتیوبها مشخص شده است که یونهای دو وسه ظرفیتی مختلف که عمدتاً ca2+،mn2+،zn2+،cu2+،Al3+ هستند وآغازگر این فرآیند بشمار می روند.

البته درحضور mg2+ وB2+ به جز تجمعات فیبریلی شکل هیچگونه نانو تیوبی تشکیل نمیشود. در میان پروتئین های شیر علاوه بر لاکتا لبومین که به عنوان یک نانوحامل به شمار می رود، کازئینات ها نیز به دلیل ساختار ویژه ای که دارند مورد توجه زیادی قرارگرفته شده اند. کازئینات ها به عنوان مواد دیواره ای میکروکپسیولاسیون مورد استفاده قرار می گیرند.

هر چند که در تشکیل چنین کپسولهایی کازئین ها هم رفتار عملکردی طبیعی شان وهم ساختار اصلی میسلی خود را از دست می دهند.عملکرد این کپسولها بدین ترتیب است که ذره هیدوفوبی درون حفره های کازئین به دام افتاده اند و با توجه به اینکه کازئین ها قابلیت حل پذیری درشرایط مناسب را دارند، ذره ای هیدروفوب در این حفره ها به دام می افتد. با توجه به نیاز روزمره به غذاهای کم چرب حفاظت از مواد مغذی که در ارتباط با چربی ها هستند، اهمیت به سزایی دارد. لذا نانو حامل ها دسترسی حیاتی به این مواد مغذی را می توانند بهبود بخشند. از دیگر مزیت اساسی آن به حداقل رسانیدن تأثیرات نامطلوب برویژگی های مرتبط با خصوصیات حسی، نظیر شفافیت سیستم های آشامیدنی و بالاخره کپسولاسیون وبه دام انداختن مواد مغذی و حفاظت ازآنها در برابر اکسیداسیون و دیگر واکنش های آنزیمی و شیمیایی در حین تولید و افزایش عمر ماندگاری مواد غذایی است. نانوکمپلکس های لاکتوگلوبولین به همراه پکتین به عنوان

پلی ساکاریدی جهت پوشش نانو کمپلکس ها وپایداری مواد مغذی حساس متصل به لاکتوگلوبولین، می تواند تا حد زیادی از تأثیرات مطلوب گفته شده را برآورده سازد. عملکرد این نانو ذرات بدین صورت است که ماده مغذی هیدروفوبیک از طریق تشکیل نانوکمپلکس های الکترواستاتیک محلول لاکتوگلوبولین و یک پلی ساکارید نظیر پکتین، با متوکسیل کم به عنوان ماده حفاظت کننده از مواد مغذی درون نانو تیوب می باشد.

2-5- کاربردهای نانوتیوبها در شیر

امروزه با توجه به صنعتی شدن مواد غذایی وبا توجه به فرآیندهایی از قبیل (پاستوریزاسیون، استریلیزاسیون، خشک کردن تصعیدی، آنزیم بری و....) که به دلیل از بین بردن میکروارگانیزم ها، آنزیم ها و یا تغییر در بافت وساختار ماده غذایی صورت می گیرد، حفاظت از ریز مغذی ها مانند ویتامین ها، اسید چرب 3،پروتیئن ها امری الزامی به نظر می رسد.

یکی از کاربردهای نانو تیوبهای لاکتا لبومین، ثبات و پایداری آنها در فرایندهای پاستوریزاسیون(s 40 در 72 درجه سانتیگراد) و نیز در برابر خشک کردن تصعید یا شاره نمود.

نانوتیوب های، لاکتا لبومین به دلیل نسبت بالای عرض به طول و سختی نسبی مثال از جمله عوامل دیسکوزکننده و نیز در تولید ژل مورد استفاده قرار می گیرند. از جمله قابلیت این ژل ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  1. تشکیل ژل های برگشت پذیر
  2. تشکیل ژل های شفاف
  3. با توجه به اینکه در نانو تیوبهای لاکتا لبومین امکان بازشدگی اتصالات وجود دارد لذا ساختار ژل تشکیل شده می تواند گسیخته شود.
  4. به دلیل دارا بودن خصوصیاتی همچون خود اتصالی خطی، لوله ای وفیزیکی، کاربردهای بالقوه ای از این نانوتیوبهای در صنایع غیر غذایی وجود دارد.امروزه بسته بندی های هوشمندی وجود دارد که تاریخ انقضاء ماده نگهداری شده در بسته بندی و حتی شرایط نامساعدی که سپری کرده است را از طریق سنسورهایی که در آن تعبیه شده است می تواند گزارش نماید. ساختار های غیر هم سان تک بعدی مثل کره ها و لوله ها، می تواند ارتباطی را بین نانو ساختار ها وماده غیر ماکروسکوپی فراهم کند. برای مثال ساختارهای خطی را می توان از طریق ایجاد پیوند با آنتی بادی برروی یک سطح جامد ثابت نمود وحتی می تواند به عنوان یک سنسور برای مولکول ها(هورمون، آمین های بیوژنیک، آمینو اسیدها و...) در یک فاز مایع در نقش یک آنتن برای امواج الکترومغناطیسی عمل کند. از دیگر نانوتیوبها با کارایی زیاد میسل های کازئین است.

طی مطالعه ای که توسط افرات سمو وهمکارنش در سال 2006 انجام گرفت. مطالعاتی را برروی میسل های کازئین موجود در پروتئین شیر که مسئول انتقال واحدهای ساختاری مواد مغذی از مادر به نوازد هستند انجام دادند. آنها ویتامینD را که نقش مهمی در جذب کلسیم در بدن دارد درون میسل ها کپسوله کردند، آنها ابتدا محلولی فاقد میسل ها وحاوی کازئین محلول ساختند. پس از افزودن ویتامین D به محلول، کازئین به ویتامین D اضافه شد ووقتی که کلسیم وفسفات که به طور معمول در شیر یافت می شوند به کازئین غنی شده با ویتامین D اضافه شد، پروتئین ها همانند پروتئین های موجود در شیر در داخل میسل سازماندهی شدند با این تفاوت که با مقدار زیادی از ویتامین D غنی شده بودند.

3-5- استفاده از فرایند فشار بالا در صنعت شیر و فراورده های لبنی

فناوری فشار بالا یک حرکت اقتصادی جدید غیر حرارتی است که در آن مواد غذایی در دمای معمولاً پایین در معرض فشار بالا، عموماً در گسترۀ 100 تا 800 مگاپاسکال، قرار می گیرد. درست همان طور که دمای بالا باعث غیر فعال شدن میکروارگانیسم ها میشود، فشار بالا (HPH ) یا فشار بسیار بالا (UHPH) چه همراه با افزایش یا کاهش دما و چه به تنهایی باعث غیر فعال شدن میکروارگانیسم های، اسپورها، آنزیم ها میشود، به این ترتیب می توان عمر نگهداری فرآورده های لبنی را فزونی بخشید. دمای شیر در طول فرایند فشار بالا کمتر از دماهایی است که به طور متداول در فرایند حرارتی استفاده می شوند. بنابراین کاهش کیفیتی از جمله تغییر مواد مولد طعم و رنگ، کاهش ویتامین و مواد مغذی و… که در نتیجه استفاده از دماهای بالا به وجود می آید، در فرایندهای غیر حرارتی به حداقل انتظار می رسد.

فرایند فشار بالا(800مگاپاسکال ) علاوه بر اینکه باعث کاهش بار میکروبی شیر میشود،باعث اصلاح عملکرد پروتئین ها و ریز ساختارهای آن میشود،که این امر در بازده تولید پنیر نقش بسزایی را ایفا می کند.

همچنین در طی آزمون هایی که روی پنیر چدار اجراشد،متوجه شدند با اعمال فشار می توان زمان رسیدن پنیر را کاهش داد، بدون آنکه از خصوصیات حسی و کیفیتی آن کاسته شود، در اصل فرایند فشار بالا، بدون آنکه مسیر پروتئولیز را تغییر دهد سرعت آن را بهبود می بخشد و پنیر از نظر عطر و طعم و بافت مشابه پنیر سنتی که تحت فشار زیاد قرار نگرفته، می باشد و این امر می تواند قسمت قابل ملاحظه ای از هزینه های انبارداری پنیر چدار(12 تا-4 ماه زمان رسیدن پنیر چدار طول می کشد) را کاهش دهد. پژوهش های بسیار زیادی در مورد روش های غیرحرارتی نگهداری مواد غذایی به منظور بررسی امکان استفاده از آنها به عنوان یک روش جایگزین و یا مکمل روش های مرسوم انجام شده است. به طور معمول اکثر مواد غذایی به کمک حرارت با قرار گرفتن در دامنه حرارتی 60- 100 درجه سانتیگراد به مدت چند ثانیه تا چند دقیقه فرآوری می شوند.

در طول زمان فرآیند حرارتی مقدار زیادی انرژی به ماده غذایی منتقل میشود.این انرژی ممکن است واکنش های ناخواسته ای در ماده غذایی به وجود آورد و سبب ایجاد تغییرات نا مطلوب یا تشکیل ترکیبات جانبی شود. به عنوان مثال شیری که به روش حرارتی فرآوری شده، ممکن است دارای طعم پختگی باشد که به دنبال آن ویتامینها،مواد مغذی ضروری ومواد مولد طعم از بین می روند.این حقیقت که علاوه برعمرانباری،کیفیت غذا نیز از نظرمصرف کننده اهمیت دارد، سبب پیدایش روش های غیر حرارتی نگهداری مواد غذایی شده است. به منظور حذف ( یا به حداقل رساندن) عوامل کاهش دهنده کیفیت مواد غذایی که از فرآیندهای حرارتی ناشی می شوند، استفاده از روش های غیر حرارتی نگهداری مواد غذایی در حال گسترش است. در حال حاضر صنایع اروپایی، ژاپنی و آمریکایی بخش بزرگی از پژوهش های خود را صرف این فناوری نوین کرده اند. از جمله روش هایی که در سال های اخیر مورد توجه بیشتری نسبت به دیگر روش ها قرار گرفته است، فناوری فشار بالا می باشد. پژوهش های مربوط به کاربرد فشار بالا برای فراوری فرآورده های لبنی به اواخر قرن 19 برمی گردد. در حال حاضر هیچ گونه فرآورده لبنی فراوری شده با فشار بالا در بازار مواد غذایی اروپا عرضه نشده است.نظر به هزینه های کنونی این فناوری و محدودیت های آن از نظر ظرفیت، بدون شک می توان گفت فشار بالا نمی تواند در آینده ای نزدیک برای مواد غذایی حجیم (نظیر فراورده های لبنی)جایگزین فناوری سنتی حفظ و فراوری مواد غذایی شود. ولی انتظار می رود فشار بالا را بتوان به عنوان راهکار دیگری به جای فناوری کنونی به کار برد و در بازار مواد غذایی با کیفیت بالا و گران قیمت جایی برای آن یافت.در این مقاله وضیعت کنونی فناوری فشار بالا در فراوری فراورده های لبنی مخصوصاً تاثیر آن بر روی تولید پنیر را مورد تحقیق و بررسی قرار داده ایم.

تعریف فناوری فشار بالا

فرایند فشار بالا (HPH)یا فشار خیلی بالا(UHPH) عبارت است از اعمال فشار بر مواد غذایی جامد یا مایع در مقیاس 100 تا 800 مگا پاسکال. درجه حرارت فرایند می تواند کمتر از صفر یا بالاتر از100 درجه سانتیگراد باشد. زمان اعمال فشار در مقیاس تجاری می تواند با پالس های کسری از ثانیه (بوسیله پمپ های نوسانی یا ضربه ای به دست می آید) تا حدود 1200 ثانیه (20دقیقه) باشد. اعمال فشار به دو صورت فشار بالا(بالاتر از 400 مگا پاسکال) و فشار خیلی بالا می باشد که محدوده فشار بین فشار بالا و خیلی بالا هنوز مشخص نشده است.

استفاده از فرایند فشار بالا در صنعت شیر و فرآورده های لبنی در سال های اخیر صنعت غذا کوشیده است تا روش های نگهداری جدید را جایگزین روش های نگهداری قدیمی مواد غذایی کنند. از جمله روش هایی که در سالهای اخیر مورد بررسی قرار گرفته است، فناوری فشار بالا می باشد. استفاده از فرایند فشار بالا در شیر باعث اصلاح خصوصیات تشکیل ژل و همچنین کاهش بارمیکروبی آن میشود. امروز با وجودی که بهداشت غذایی از اهمیت زیادی برای مصرف کنندگان برخوردار است ولی عمده مصرف کنندگان، غذاهایی را ترجیح می دهند که دارای ظاهر، عطر و طعم مناسب بوده و عاری از مواد نگهدارنده باشند. با استفاده از تکنولوژی فرایند فشار بالا می توان به این دو هدف رسید زیرا این تکنولوژی می تواند بدون این که اثر سویی بر کیفیت غذایی و خواص حسی فرآورده مورد نظر داشته باشد، بارمیکروبی آن را کاهش دهد. فرایند فشار بالا می تواند باعث اصلاح ساختار اجزاء شیر بخصوص پروتئین های آن شده که این موضوع امکان حفظ ارزش غذایی آن را نیز فراهم می آورد.

شرح فرایند

فرایند فشار بالا را به دو روش می توان بر روی فرآورده های لبنی اعمال نمود:
در روش اول که اساس عملیات شبیه هموژن مرسوم در صنعت لبنیات می باشد،فقط میزان فشار اعمال شده بیشتر می باشد. برای این کار شیر را با فشار بالا از میان یک گذر گاه بسیار باریک و با سرعت بالا عبور داده میشود. در نتیجه این عمل گویچه های چربی شکسته شده و با کوچکتر شدن ذرات چربی،از رویه بستن چربی جلوگیری میشود و دوام و عمر پایداری چربی های شیر بیشتر میشود. امروزه صنعت لبنیات کوشیده است دستگاه های هموژن با فشار بالا (>350 مگا پاسکال) را طراحی کند که به موفقیت هایی هم دست یافته اند.

در روش دوم (مخزن فشار بالا) ابتدا ماده غذایی در یک ظرف استریل پر میشود وپس از محکم شدن درب آن در مخزن فشار قرار می گیرد تا فشار مورد نظر اعمال گردد. لفافی که برای بسته بندی مواد غذایی فرآوری شده در فشار بالا توصیه میشود کوپلیمر اتیلن وینیل الکل و پلی وینیل الکل می باشد.

از آنجا که فشار اعمال شده یکنواخت است، بسته بندی تغییر شکل پیدا نمی کند. پس از آنکه مخزن از مواد غذایی بسته بندی شده پر شد ودرب آن مسدود گردید ماده ناقل به داخل آن تزریق میشود. در اغلب سیستم های متداول ماده ناقل فشار آب می باشد که به منظور ایجاد حالت لغزندگی و ضد خورندگی آن را با مقدار کمی روغن مخلوط می کنند.

اساس استفاده از فشارهای بالا در فرآوری مواد غذایی متراکم نمودن آب اطراف آنها می باشد. در دمای اتاق حجم آب در فشار 1000 اتمسفر تا 4%، در فشار 2000 اتمسفر تا 7%، درفشار4000 اتمسفر تا 11.5%و در فشار 6000 اتمسفر تا 15% کاهش می یابد. از آنجا که متراکم کردن مایعات تغییرات حجمی کمی در آنها ایجاد می کند، خطرات ناشی از مخازن فشار بالایی که در آنها از آب استفاده میشود کمتر از مخازنی است که در آنها از گاز متراکم استفاده می گردد.

در این روش ماده غذایی به مدت مشخصی تحت فشار بالا قرار می گیرد. زمان نگهداری ماده غذایی در مخزن تحت فشار به نوع ماده غذایی و درجه حرارت فرآیند بستگی دارد. در پایان زمان فرآوری، فشار داخل مخزن حذف میشود تا مواد فرآوری شده خارج گردند. سپس بخش دیگری از ماده غذایی در مخزن فشار قرار می گیرد و این چرخه تکرار می گردد.

اثرات بیولوژیکی فشار بالا

مطالعه اثر فشار بر موجودات زنده، بیولوژی فشار(باربیولوژی) نامیده میشود. همچنین به فشارهای بالاتر از فشار اتمسفر فشار بالا گفته میشود. فشار بالا تغییرات زیادی در سیستم های بیولوژیکی، غشای سلولی و دیواره سلولی میکروارگانیسم ها به وجود می آورد. به طور کلی باکتری های گرم منفی نسبت به باکتری های گرم مثبت در فشارهای پایین تری غیر فعال می شوند.

  1. تغییرات مرفولوژیکی اکثر باکتریها می توانند تا فشارهای 300-200 اتمسفر رشد کنند. میکروارگانیسم هایی که قادرند در فشار های بالاتر از400-500 اتمسفر رشد کنند” باروفیل”، میکروارگانیسم هایی که بالاتر از 300-400 اتمسفر قادر به رشد نبوده و یا رشد کمی دارند” باروفوب” نامیده می شوند. اکثر باکتریهای اگر به مدت طولانی در معرض فشار 400 – 200 اتمسفر قرار گیرند، قابلیت خود را از دست می دهند.Escherichia coli ،Vibrio ،Pseudomonas در فشار 100 اتمسفر فلاژلهای خود را حفظ می کنند. اما در فشار 400 اتمسفر آنها را از دست می دهند. از بین رفتن تحرک در بعضی از باکتریها برگشت پذیر است.
  2. غیر فعال شدن میکروارگانیسم ها و اسپورها در فرآیند فشار بالا غیر فعال کردن میکروارگانیسم های رویشی بدون تخریب عطر، طعم، بافت، رنگ و ترکیبات مغذی صورت می گیرد و فشار به تمام قسمت های فرآورده غذایی به طور یکسان منتقل میشود. اگر فشار به کار برده شده به اندازه کافی باشد، تمام سلول های رویشی میکروارگانیسم و اسپورها غیرفعال می شوند. اثرات شیمیایی و میکروبیولوژیکی فشار بالا به فاکتورهایی وابسته است، مهمترین آنها مربوط به دما و زمان است. باکتری ها در مقابل فشار مقاومت های متفاوتی از خود نشان می دهند. معمولاً باکتری های گرم منفی مقاومت کمتری نسبت به باکتری های گرم مثبت در برابر فشار دارند. Staphylococcus aureus مقاومت بسیار زیادی نسبت به فشار بالا دارد، همچنین”اسپورهای کلستریدیوم” مقاومت زیادی به فشار دارند. ترکیب روش فشار بالا با حرارت ملایم،به عنوان مثال فشار 500- 700 اتمسفر و دمای 110- 90 درجه سانتیگراد اسپورهای Cl.botulinu را غیرفعال می کند، همچنین فشار بالا در غیرفعال کردن میکروارگانیسم درPH اسیدی موثرتر است. کپک و مخمرهای مولد فساد، در کمتر از چند دقیقه تحت فشار 400 اتمسفر غیرفعال میشود، هر چند این فرآیند برای کاهش مایکوتوکسین هایی مثل پاتولین کافی نیست.
    اسپورها در فشار بالا جوانه زده و به سلول رویشی تبدیل می شوند و در مرحله بعد سلولهای رویشی غیر فعال می گردند. در درجه حرارتهای پایین، فشار کم باعث جوانه زنی و حساس شدن به حرارت میشود، اما اسپورهای جوانه زده در حد ناچیزی غیرفعال خواهند شد. پدیده غیرفعال شدن اسپورها در فشارهای زیاد به شدت تحت تاثیر درجه حرارت و به میزان کمتری تحت تاثیر pH، فعالیت آبی و قدرت یونی قرار دارد. درجه حرارت بهینه برای آغاز جوانه زنی اسپورها در فشارهای مختلف متفاوت است. شرایط بهینه جوانه زنی اسپورها در اثر فشار در حدود pH خنثی است. حلال های غیر یونی با فعالیت آبی کم اثر کمی بر میزان غیر فعال شدن اسپورها به وسیله فشار دارند اکثر اسپورها در غیاب یونهای غیر آلی در اثر فشار جوانه نمی زنند. یونها ممکن است بر تجزیه آنزیمی پپتیدوگلیکان در حین جوانه زنی اثر بگذارند. اثر یونهای هیدروژن، پتاسیم، منگنز، کلسیم، منیزیم، سدیم بر جوانه زنی تحت فشار به ترتیب کاهش میابد. همچنین، حضور یونها سبب افزایش حساسیت حرارتی اسپورها در محلول های بافر نسبت به محلولهای آب مقطر در همان فشار و دما میشود.
    تاثیرات فشار بالا بر سلول های باکتری به خوبی شناخته نشده است،اما بعضی بررسی ها(ازجملهvanniniو vachon در این رابطه تحقیقاتی انجام داد ه اند)در این زمینه نشان داده است که تغییراتی که در ساختار سلول باکتری روی می دهد و باعث دو نیم شدن غشاء سیتوپلاسمی میشود. با افزایش فشار محتوای سیتوپلاسمی کاهش می یابد و با افزایش ناگهانی جذب غشاء سلول باکتری، باعث مرگ سلول میشود.
  3. عوامل موثر بر غیر فعال شدن میکروارگانیسم ها در فشار بالا: غیر فعال شدن میکروارگانیسم ها در فشار بالا به pH، ترکیب، فشار اسمزی و درجه حرارت محیط بستگی دارد. فشار بالا pH محیط را تغییر می دهد که عامل تشدید کننده غیرفعال شدن میکروارگانیسم ها میشود. حساسیت باکتریها به فشار بالا درمحلول نمک های معدنی و محیط های مغذی بیشترمیشود. با افزایش فشار حساسیت باکتری های باروفیل به فشار اسمزی بالا زیاد میشود. فشار بالا در درجه حرارت متوسط اثر سینرژیستی دارد. افزایش فشار غیر فعال شدن میکروارگانیسم ها در دمای بالا به تاخیر می اندازد. در دمای 46.9 درجه سانتیگراد سرعت غیرفعال شدن سلول های E.coli در فشار 400 اتمسفر کمتر ازفشار 1 اتمسفر است. اسپورها هنگامی که در دمای 30 درجه سانتیگراد در فشارهای 1000-600 اتمسفر قرار می گیرند طی چند دقیقه یا چند ساعت غیرفعال می شوند، اما در درجه حرارت پایین تر و تحت همان فشار به مدت چندین ماه زنده می مانند. ولی در کل فشار مورد نیاز برای کشتن میکروارگانیسم ها نسبتاً زیاداست واین موضوع مشکلات کاربرد آن در صنعت را نمایان می سازد.
  4. تاثیر فشار بالا برآنزیم های طبیعی شیر:به عنوان تکنولوژی سودمندی برای غیر فعال کردن آنزیمها استفاده میشود. Kelly و heyes با انجام آزمونهایی به این نتیجه رسیدند، فعالیت آنزیم های طبیعی شیر(لاکتوپراکسیداز،پلاسمی، الکالین فسفاتاز) با افزایش فشار کاهش می یابد. ایزوآنزیمهای مقاوم به فشار عامل فعالیت های پس از فرآیند فشار هستند. غیر فعال کردن آنزیمها در این روش برگشت ناپذیر است وآنزیمها دردوره نگهداری نمی توانند دوباره فعال شوند. با اعمال فشار بالاتر از 400 اتمسفر همراه با حرارت ملایم کمتر از 50 درجه سانتیگراد می توان غیرفعال کردن آنزیم ها را تسریع کرد.
    فسفاتاز قلیایی نسبتاً به فشار مقاوم است و در اثر اعمال فشار 800 مگا پاسکال به مدت 8 دقیقه تا 100 درصد این آنزیم غیر فعال میشود. اعمال فشار بالا بر روی شیر در دماهای بالاتر باعث افزایش غیر فعال شدن فسفاتاز قلیایی میشود و بااعمال فشار400 مگا پاسکال بر روی شیر خام، فعالیت پلاسمین کاهش می یابد که این کاهش با افزایش دما بیشتر میشودو در نتیجه با کاهش فعالیت پلاسمین، سرعت پروتئولیز کمتر میشود. تاثیر فشار بالا در سرعت و میزان دناتوراسیون برگشت ناپذیر آنزیمها به ترکیب وساختار آنزیم، pH، فشارودما بستگی دارد.
  5. تاثیر فشار بالا بر پروتئین های شیر: فشار بالا مولکولهای پروتئین را دناتوره می کند. دناتوراسیون پروتئین ها در اثر فشار پدیده پیچیده ای است که به ساختار پروتئین، مقدار فشار، درجه حرارت، pH و ترکیب حلال بستگی دارد. پروتئین های چند زنجیره ای در فشار نسبتاً پایین (200 مگا پاسکال) تجزیه می شوند در حالی که دناتوراسیون پروتئین های تک زنجیره ای در فشار بالاتر از 300 مگا پاسکال صورت می گیرد. گاهی اوقات دناتوراسیون ناشی از فشار، برگشت پذیر است اما بعد از حذف فشار برای بازگشت به حالت اولیه زمان زیادی لازم می باشد. دناتوراسیون پروتئین ها در اثر فشار با دناتوراسیون حرارتی آنها متفاوت است.فشار بالا پیوندهای یونی و هیدروفوبیک مولکول های پروتئین را تخریب می کند. باز شدن مولکول های پروتئین، حجم پروتئین را 2 درصد کاهش می دهد. دناتوراسیون حرارتی بر روی پیوندهای کووالانسی اثر می گذارد. خواص کاری پروتئین ها در اثر باز شدن ساختمان آنها تغییر می کند. دناتوره شدن پروتئین باعث افزایش انعطاف پذیری پروتئین میشود و واکنش های آب گریزی را افزایش می دهد و این عمل تحت تاثیر نیروی زیادی مثل اصطکاک، گرما، فشردگی و کاهش سریع فشار که در فرایند هموژنیزاسیون شیر زیاد رخ می دهد، ایجاد میشود.
  6. تاثیر فشار بالا بر دیگر ترکیبات شیر: اثر فشار بالا بر آب که ترکیب اصلی شیر می باشد، باعث کاهش نقطه انجماد شیر میشود.آب در اثر اعمال فشار به طور قابل ملاحظه ای فشرده شده و حجم آن کاهش می یابد، که این مقدار در فشار 100 مگا پاسکال تا حدود 4 درصد و در فشار 600 مگا پاسکال تا 15 درصد می باشد. با اعمال فشار بیشتر در اثر افزایش تجزیه مولکول های آب باعث کاهش pH آب میشود.(به ازائ هر 1000 مگا پاسکال، یک واحد pH کاهش می یابد). با اعمال فشار زیاد بر روی شیر، اندازه گلبول های چربی کاهش می یابد.در اثر فشار بالا گویچه های چربی به اندازه های کوچکتر میشود، متعاقب این عمل، رویه (خامه)بستن چربی در سطح شیر کاهش یافته و تمایل گویچه ها به توده شدن و به هم چسبیدن از بین می رود. کاهش اندازه گلبول ها باعث به تاخیر افتادن کریستالیزاسیون چربی شیر در هر دو حالت تحت فشار و عادی میشود. کریستالیزاسیون چربی شیر در اثر فشار بالا احتمالاً بدین دلیل است که دماهایی که در آن فاز مایع / جامد چربی به هم تبدیل می شوند، در اثر اعمال فشار افزایش می یابد. کاهش کریستالیزاسیون چربی شیر در فشارهای بالاتر از 350 مگا پاسکال احتمالاً به دلیل کاهش رشد کریستال در اثر کاهش حرکت مولکول ها در فشارهای بالاتر باشد، و در فشارهای بالاتر چون هیچ افزایشی در لیپولیز فرآورده مشاهده نمیشود، می توان نتیجه گرفت که فشار بالا هیچ گونه اثر تخریبی روی غشای گلبول چربی شیر ندارد.
    اعمال فشارهای بالاتر یا اعمال فشار در دماهای پایین تر باعث افزایش در تغییرات pH میشود. این تغییرات در شیر خام یا پاستوریزه بسیار کمتر از شیر استریل می باشد که این امر احتمالاً به دلیل نا محلول شدن فسفات کلسیم کلوئیدی است. تغییرات pHدر اثر فشار روی شیر پاستوریزه شده پس از 4 ساعت در فشار و دمای محدود کاملاً قابل برگشت است، البته، 50/0 واحد از این تغییراتدر شیر استریل باقی مانده که این امر احتمالاً به دلیل حضور فسفات کلسیم کلوئیدی که به طور غیرقابل برگشت در اثر اعمال فشار بالا از میسل های کازئین جدا شده و در اثر حرارت رسوب کرده است، می باشد.
    اعمال فشار100 مگا پاسکال تاثیر مختصری بر روی کدورت شیر داشته در حالی که فشارهای200-300 مگا پاسکال باعث کاهش کدورت میشود که این کاهش در فشارهای بالاتر 400-500 مگا پاسکال بیشتر میشود.استفاده از حرارت قبل از اعمال فشار بالا، بر میزان اثر فشار بالا روی میسل های کازئین تاثیر می گذارد.اعمال فشارهای بالا(100-500 مگا پاسکال) بر روی شیر استریل(UHT) باعث کاهش کدورت آن میشود ولی این مقدار کمتر از حالتی است که فشار بر روی شیر تازه یا پاستوریزه اعمال میشود.می توان اینگونه نتیجه گیری کرد که میسل های کازئین در شیر تازه یا پاستوریزه نسبت به فشار حساس تر از زمانی هستند که تحت تاثیر دمای بالای استریلیزاسیون (UHT) به شکل کمپلکس کازئین- پروتئین آب پنیر در آمده اند. میزان کدورت در اثر اعمال فشار بر روی شیر خام یا پاستوریزه نسبت به شیر استریل بیشتر است و این امر احتمالاً به دلیل این است که اتصال بین قطعات میسل های کازئین و پروتئین های آب پنیر که در اثر فشار بالا ایجاد میشود در شیر UHT زیاد نیست و در این نوع شیر پروتئین های آب پنیر قبل از اعمال فشار دناتوره شده اند.
    بر خلاف شیر UHT، تغییرات کدورت در اثر فشار بالا در شیر پاستوریزه در طی نگهداری قابل برگشت نیست که این امر احتمالاًبه دلیل این است که در نمونه های شیر پاستوریزه که قبل از اعمال فشار بالا، دما نسبتاً پایین است پروتئین های آب پنیر با قطعات میسل ها که در طی اعمال فشار بالا به وجود آمده اند اتصال برقرار می کنند، از این رو سطح موجود برای تجدید ساختار قطعات میسل محدود میشود.البته، در شیر UHT، پروتئین های آب پنیر دناتوره شده قبل از این که تجزیه میسل های کازئین به وقوع بپیوندد به صورت کووالانت به میسل کازئین متصل می شوند و از وقوع چنین واکنشی جلوگیری می نمایند.
  7. تاثیر فشار بالا روی پنیر: شیری که برای تولید پنیر مورد استفاده قرار می گیرد در روشهای حرارتی،در دمای 72درجه سانتیگراد و به مدت 15 تا 35 ثانیه مورد فرآوری قرار می گیرد. دمای بالا تاثیر معکوس بر تولید پنیر دارد از جمله، افزایش رطوبت، افزایش زمان انعقاد، تشکیل ژل ضعیف، دناتوره شدن پروتئین ها می توان اشاره نمود. بکار گیری فشار بالا در صنایع پنیر سازی در مطالعات مختلف مورد ارزیابی قرار گرفته است. تحقیقات اخیر حاکی از آن است که فرایند فشار بالا می تواند باعث تسریع در رسیدن پنیر شود. قسمت عمده پنیری که در ایرلند تولید میشود پنیر چدار است که زمان رسیدگی آن بین 12-4 ماه یا بیشتر از آن (بسته به نوع پنیر) می باشد. بنابراین قسمت قابل ملاحظه ای از هزینه های ساخت پنیر چدار مربوط به انبارداری در شرایط تحت کنترل به هنگام رسیدگی آن می باشد. بدین ترتیب هر نوع تکنولوژی که بتواند باعث تسریع رسیدن درپنیر چدار شود و همزمان توازنی بین عطر طعم و بافت آن ایجاد نماید از اهمیت قابل ملاحظه ای برخوردار است. اگرچه دناتوراسیون بتالاکتوگلوبولین در فشار 200 مگاپاسکال مشاهده میشود ولی اعمال فشارهای معادل یا کمتر از 200 مگاپاسکال تاثیری بر عملکرد لخته تازه ندارد. فشارهای 300-400 مگاپاسکال باعث افزایش قابل توجه در عملکرد لخته تازه تا 20درصد میشود و به هدر رفتن پروتئین در آب پنیر را نیز کاهش می دهد.افزایش طول دوره اعمال فشار 400 مگاپاسکال تا 60 دقیقه باعث افزایش عملکرد لخته تازه و کاهش هدر رفتن پروتئین آب پنیر میشود،تغییرات در 20دقیقه اولیه اعمال فشار بسیار چشمگیرتر است. عملکرد لخته تازه برای شیرگاو تحت فشار400 مگاپاسکال در 40 درجه سانتیگراد حدوداً 15 درصد بیشتر از حالتی است که از دمای 25 درجه سانتیگراد استفاده میشود،در حالی که گزارش شده است که عملکرد لخته تازه و رطوبت باقی مانده در لخته با افزایش pH شیر در محدوده 7-5/5 برای شیرهای تحت فشار 400 مگاپاسکال افزایش می یابد.افزایش عملکرد پنیر نشان دهنده رطوبت باقیمانده بیشتر و نیز اتصال برخی بتالاکتوگلوبولین های دناتوره شده است. این فاکتورها با یکدیگر ارتباط دارند.اتصال بتالاکتوگلوبولین های دناتوره شده در لخته باعث افزایش بار منفی شده و در نتیجه باعث افزایش حلالیت میشود. فشار بالا ممکن است باعث افزایش حلالیت از طریق میسل های کازئین به قطعات کوچک تر گردد.علاوه بر این میسل های کازئین و گلبول های چربی در شیر تحت فشار ممکن است همانند شیر معمولی تجمع نیابند و خیلی به هم نزدیک نشوند و در نتیجه رطوبت بیشتری درون پنیر به دام می افتد. دارک و همکاران (1997)هیچ تغییری در طعم پنیرهای چدار تهیه شده از شیر پاستوریزه یا شیر تحت فشار مشاهده نکردند ولی شیری که تحت فشار قرار گرفته است دارای بافت ضعیف و چسبناکی می باشد که این امر احتمالاً به دلیل مقدار رطوبت بیشتر در آن است.از نظر کیفیت حسی پنیر حاصله از شیر پاستوریزه با پنیر حاصله از شیر تحت فشار در یک سطح قرار گرفته بودند. اثرات فشار بالا بر مقدار نمک پنیر تازه احتمالاً به دلیل تفاوت در مقدار رطوبت است زیرا مقدار نمک جذب شده توسط پنیر تازه احتمالاً به دلیل تفاوت در مقدار رطوبت است زیرا مقدار نمک جذب شده توسط پنیر در طی نمک زنی با مقدار رطوبت آن رابطه دارد.
    مقدار چربی در پنیر تحت فشار کمتر است، علت آن بخاطر تغییر در خصوصیات تشکیل ژل می باشد.
    و همچنین میزان نیتروژن محلول در آب پنیر تحت فشار بالا قرار گرفته است حکایت ازآن دارد که هنگامی پنیر تجاری تازه چدار در معرض فرایند فشار بالا قرار می گیرد، پروتئولیز نسبت به پنیر معمولی افزایش پیدا می کند.این بدین معنی است که فرایند فشار بالا بیشترین اثر خود را زمانی می گذارد که پنیر چدار تازه باشد. توزیع پپتیدها درپنیر معمولی و تحت فشار خیلی شبیه به هم است ولی از نظر کیفیت اختلافاتی در تعداد بعضی از پپتیدها مشاهده میشود. این امر به این دلیل می باشد که فرایند فشار بالا، سرعت پروتئولیز را بهبود می بخشد ولی مسیر پروتئولیز را تغییر نمی دهد. این موضوع بسیار مهم است زیرا تغییر مسیر پروتئولیز میتواند منجر به تولید عطر و طعم و بافت غیر عادی شود که برای صنایع پنیر چدار مطلوب نیست.پس می توان چنیین نتیجه گرفت که پنیر تحت فشار بالا از نظر توزیع پپتیدها در نیتروژن محلول در آب خود مشابه پنیر سنتی که تحت فشار زیاد نیست، می باشند. ولی به طور کلی در پنیر تحت فشار، پروتئولیز در حالت پیشرفته تری انجام میشود. در همین رابطه بر روی پنیر انبار شده، آزمون بافت نیز انجام شد و نتایج نشان داد که فرایند فشار بالا اثری بر روی بافت ندارد.
  8. نتایج استفاده از فناوری فشار بالا در صنایع غذایی فناوری فشار بالا به صنایع غذایی فرصتی منحصر به فرد برای توسعه مواد غذایی جدید با کیفیت تغذیه ای و طعم بالا، بافت جدید، ایمنی بیشتر و طول عمر بیشتر می دهد. وضعیت فناوری فشار بالا امروزه به صورتی است که ظرفیت، راه اندازی،کنترل فرایند و مقررات ایمنی برای فرآوری مواد غذایی در فشار بالا را به سهولت می توان برآورده ساخت. دشوارترین چالش یر سر راه کاربرد تجاری فرآوری موا د غذایی در فشار بالا احتمالاًبه بازار نامطمئن آن مربوط میشود، یعنی شناسایی فرصت های خالی برای کاربردهای جدید که در آنها هزینه فرآوری فشاربالا، توجیه کننده باشند. فرآیند فشار بالا، علاوه بر هزینه زیادی که دارد، در مورد تأمین سلامت فرآورده لبنی قابل رقابت با فرآیند حرارتی نیست. فرآیند فشار بالا بیشتر در فرآوری پنیر،اصلاح حالت کف کنندگی، امولسیفیه کردن و اصلاح خصوصیات ژله ای شدن پروتین های شیر استفاده میشود. به لحاظ مهندسی، معایب استفاده از فشار بالا در صنایع لبنی به طور عمده مربوط به ساخت مخازن تحت فشار جهت فرآوری مقادیر زیاد شیر و نیز تحمل فشار بالا می باشند. تمیزکردن دستگاه باید ساده و کار کردن با آن بدون خطر باشد. همچنین، دستگاه باید مجهز به سیستم های کنترلی دقیق باشد. بسیاری از محققین پیشنهاد کرده اند که می توان فرایند فشار بالا به همراه پاستوریزاسیون و هموژنیزاسیون در صنعت شیر مورد استفاده قرار داد و یافته هایی در زمینه تاثیرات فشار بالا بر افزایش ماندگار محصولات لبنی کافی نیست. در انتها برای ارزیابی فناوری فشار بالا می توان گفت؛ مزیت عمده این روش غیر فعال شدن آنزیمها بدون تخریب مواد مغذی و تغییر طعم وبافت مواد غذایی می باشد، همچنین همراه با برخی اثرات مطلوب می باشد. واز محدودیت های آن، مشکل فنی نصب لوله های مقاوم به فشار بسیار بالا، نیاز به سرمایه گذاری بالا و عدم کفایت این روش برای غیر فعال کردن برخی اسپورها می باشد.

6- معایب نانو

هر فن آوری قدرتمندی همان قدر که فواید و محاسن به ارمغان می آورد می تواند مضر هم باشد. فعالان عرصه نانو از بدو مطرح شدن آن به خطرات و نگرانی هایی که ممکن است توسط این فن آوری ایجاد شود توجه داشته و در پی بررسی و رسیدگی به آنها بوده اند. تغییراتی که در اثر فن آوری نانو پدید آمده است، نه در حد و اندازه تغییرات ناشی از انقلاب صنعتی بلکه بسیار فراتر از آن خواهد بود. بهتر است یک گام به جلوتر برویم و با پا نهادن به دنیای عظیم نانو، در پیشرفت این فن آوری سهمی داشته باشیم. چرا که در مقابل مضرات آن، فواید بسیاری وجود دارد که قابل شمارش نیست. مهم ترین هدف این فن آوری کمک به بشریت و پاک سازی این جهان است. مانند نانو فیلترها و نانو ماشینها، نانو حسگرها و یا کاربردهای نانو در تولید صنایع غذایی که در حدود ۱۳۵ درصد کارایی دارد و خیلی موارد دیگر که همه در گرو کشف این فن آوری مفید و پاک است. حال سوال مهمی که مطرح میشود آن است که چگونه باید با این تغییرات مواجه شد؟ چه سیاست ها و خط مشی هایی باید در خلال پیشرفت و گسترش این فن آوری نوظهور اتخاذ شود؟

بنابراین می توان گفت، فن آوری نوظهور نانو نویدبخش زندگی بهتر برای بشریت و رفع بسیاری از مشکلات و ناملایمات موجود است. با این حال نانو نیز همانند سایر پدیده های نوظهور در کنار نکات مثبت فراوان، کاستی ها و حتی خطراتی را به همراه داشته است. خطر کلی نانو ذرات به پایداری آن ها در مواد زیستی مرتبط است. نانوذراتی که به راحتی به مواد با سمیت کم تجزیه می شوند، نسبت به نانوذرات مقاوم در مقابل تجزیه زیستی، از زیان آوری کمتری برخوردارند. شکل و طبیعت سطح نانوذرات در زیان آور بودن آن نقش مهمی دارد.




لینک مستقیم : http://www.bsmt.ir/2407/فناوری-نانو-و-صنایع-غذایی-محدوده/
toptopیادداشت شخصییادداشت شخصیثبت کردن اظهارنظرثبت کردن ایده مشارکتbottom
کتاب برنامه راهبردی صنعت، معدن و تجارت
کتاب برنامه راهبردی صنعت، معدن و تجارت
کتاب برنامه راهبردی صنعت، معدن و تجارت